دوشنبه، ۰۸ قوس ۱۴۰۰

بخشی از سخنرانی پیشین استاد دانش در سالیاد استاد عرفانی یکه‌ولنگی

تاریخ جمعه، ۳۰ میزان ۱۴۰۰
نویسنده
دسته بندی رویدادها رویدادهای فرهنگی
امتیاز دهی
امتیاز 5از 5 - 1 رای
بازدید 63

شخصیت سیاسی و فرهنگی شادروان استاد قربانعلی عرفانی یکه ولنگی
-------------------------------------------------
اشاره:
امروز 30 میزان مصادف است با ششمین سالروز ارتحال شادروان استاد عرفانی. در مراسم اولین سالگرد استاد عرفانی که به تاریخ جمعه 7 عقرب 1395 در مسجد باقرالعلوم کابل برگزار شده بود، سخنرانی ای داشتم که بخشی از آن را که در باره شخصیت استاد عرفانی اختصاص یافته بود مجددا به مناسبت ششمین سالیاد آن استاد فرزانه، از این دریچه به نشر می سپارم.
این سخنرانی در کنار سایر مطالب متنوع دیگر در باره چهره های بارز سیاسی و علمی، در کتاب ذیل به چاپ رسیده است:
«مجموعه مقالات، سرور دانش، جلد 6، چهره ها (2)، چاپ کابل، انتشارات بنیاد اندیشه، بهار 1400»
مرحوم روانشاد استاد قربانعلی عرفانی فرزند ابراهیم معروف به عادل در سال 1321 خورشیدی در ولسوالی یکه ولنگ ولایت بامیان متولد شد و یک سال پیش، در تاریخ سی ام میزان 1394 در عمر هفتادوسه سالگی بدرود حیات گفت. استاد عرفانی در طول هفتادوسه سال عمر با برکت خود، دست کم پنجاه سال آن را در فعالیت های فرهنگی، سیاسی و جهادی و تحقیق، تألیف و خدمت به مردم سپری کرد. این جانب افتخار دارم که در طول مدت نزدیک به چهل سال از 1354 که نوجوانی بیش نبودم تا واپسین سال حیات ایشان، از نزدیک با ایشان آشنایی، ارادت و احترام خاص داشتم.
اولین آشنایی ما به سال هایی برمی گردد که ایشان به حیث یک روحانی جوان برجسته و اهل قلم و بیان، به عنوان استاد دعوت می شدند در جلسات تمرین نویسندگی و سخنرانی که به حیث یک سنت حسنه در میان طلاب علوم دینی رایج بود و تا سال 1358 که نخستین مقاله کوتاه و ابتدایی این جانب را که تازه قلم به دست گرفته و در این عرصه ها نو کار و نوآموز بودم و تجربۀ زیادی نداشتم، در شمارۀ ششم پیام مستضعفین مورخ عقرب 1358 چاپ کردند. این کاری بود که برای همیشه مرا در محور کار قلمی و فعالیت سیاسی و فرهنگی میخکوب کرد و با یاران همدل، همفکر و همسرنوشت به ویژه استاد عرفانی در قالب یک کار منسجم سیاسی و تشکیلاتی یکجا ساخت. از این جهت در عرصه های مختلف فرهنگی و سیاسی، برای همیشه مرهون کمک ها و راهنمایی های ایشان خواهم بود و یاد ایشان را گرامی خواهم داشت.
با توجه به این پیشینه، امروز بر خود یک دَین و یک تکلیف می دانم که گوشۀ اندکی از زوایای گوناگون شخصیت ایشان را به طور مختصر و فهرست وار در چهار مطلب کوتاه، برای شما بیان کنم:
سوابق مبارزاتی استاد عرفانی
سابقۀ مبارزاتی استاد عرفانی به اوایل دهۀ پنجاه برمی گردد؛ به دوره ای
که ایشان در نجف عراق مشغول تحصیل علوم دینی بودند و با توجه به فضا و شرایط خاص حاکم بر افغانستان و منطقه و درک و دردی که ایشان با همۀ وجود در مورد سرنوشت ملت و جامعۀ افغانستان احساس می کرد، همراه با جمع اندکی از یاران و همفکران خود در آن محیط به فعالیت های فرهنگی و سیاسی روشنگرانه اقدام کردند. در محیط نجف در آن سال ها چند رویداد اتفاق افتاد که در شکل گیری این حرکت بسیار تأثیر داشت:
یکم، حرکت ضد تبعیضی بود که توسط علمای افغانی پدید آمد در مقابل برخی از اقدامات تبعیض آمیزی که توسط برخی از نهادها و مقامات حوزه، بین طلاب افغانی و غیر افغانی اعمال شده بود و در این حرکت، در کنار شخصیت هایی مانند علامه مدرس افغانی و آیت الله محمدعیسی محقق و اشخاص دیگر، استاد عرفانی نقشی برجسته داشت.
حرکت دیگر ظهور هیئت عزاداری به نام شباب الهزاره بود که به تقلید از رسوم و سنت رایج عزاداری در میان مردم عراق ایجاد شد. در عراق جوانان هر محله و قبیله، هیئتی را به نام قوم و قبیلۀ خود ایجاد می کردند. تأسیس هیئت شباب الهزاره برای تحریک احساسات جوانان و تشویق آنان به یک حرکت جمعی با هویت و ویژگی های خاص خود بسیار مؤثر واقع شد که باز هم استاد عرفانی یکی از بانیان و مشوقان این حرکت بود.
از سوی دیگر در آن محیط و شرایط، حضور شخص امام خمینی در حوزۀ علمیۀ نجف و سایر مبارزان ضد رژیم شاهنشاهی ایران و پخش و نشر نشریات و کتاب های انقلابی و روشنگرانه، نقش کلیدی داشت در تحریک و بسیج همۀ علما و جوانانی که دغدغۀ مبارزه با ستم و استبداد در سر داشتند. در این میان جمعی از روحانیون مبارز افغانستان نیز با آنان پیوند تنگاتنگ یافته بودند.
همزمان با این رویدادها تحرکات مشابه بین روشنفکران و علمای افغانستان در کابل و ایران و جوانان هزاره در کویتۀ پاکستان به نام «نسل نو هزاره» با نشریه ای به نام «ذوالفقار» نیز پدید آمد و تماس هایی بین قم، نجف، کابل و بعدها سوریه برقرار گردید.
با توجه به این اوضاع و احوال، استاد عرفانی برای نخستین بار در سال 1353 همراه با حلقه ای از علمای مبارز افغانستان مثل شهید سید حسین حسینی، مرحوم عبدالحسین اخلاقی، سید غلامحسین موسوی و چند تن دیگر، به عنوان روحانیت مبارز افغانستان اعلامیه ای را تحت عنوان طلاب علوم اسلامی افغانستان دربارۀ اوضاع افغانستان و بر ضد حکومت های وقت منتشر نمودند.
در مورد رویدادهای فکری و فرهنگی این دوره باید گفت که استاد عرفانی نخستین عالم دینی مبارز و روشنفکر افغانی است که در آن محیط و شرایط اختناق آمیز و متحجرانۀ آن روز، دست به قلم برده و نخستین کتاب را با اندیشۀ انقلابی و روشنگرانه و برداشت نو از تاریخ و اندیشۀ سیاسی اسلام و با ادبیات زیبا و قلم رسا، به نام امر به معروف و نهی از منکر در سال 1355 در نجف تألیف و منتشر کرد.
این کتاب هرچند در شرایط کنونی ممکن است یک نوشتۀ غیر عادی تلقی نشود، اما در آن روزها یک اقدام بی سابقه و در واقع یک تحول فکری و فرهنگی در محیط حوزه های علمیه و دانشگاهی ما بود. اهمیت این کتاب کوچک که با قطع جیبی چاپ شده بود، در آن حد بود که در عداد کتاب های دکتر شریعتی و آثار سایر مبارزان و روشنفکران مسلمان آن دوره، بین خوانندگان افغانی و ایرانی دست به دست می شد.
این فعالیت های استاد عرفانی در نجف، آغازی شد برای برقراری ارتباطات گسترده تر با حلقات مبارز دیگر در کابل و قم که با سفر ایشان در سال 1356 به کابل، ایران و سوریه و سفر استاد شهید مزاری در همین سال به سوریه و عراق و سفر شهید ضامنعلی واحدی به سوریه، این ارتباطات، به یک نوع رابطه همفکری تشکیلاتی تبدیل گردید. سرانجام در سال 1357 با وقوع کودتای ننگین هفت ثور و پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، مبارزات سیاسی در کشور وارد فاز جدید شد.
در این سال نیروهای همسو و همفکر که در کشورهای مختلف مستقر شده بودند، گرد هم آمدند و سازمان نصر افغانستان را ایجاد کردند که نخستین اعلامیۀ اعلام موجودیت آن به تاریخ بیست ویکم حمل 1358 خورشیدی با توضیح نظریات و اصول سیاست این سازمان نشر گردید و نخستین شمارۀ نشریۀ آن به نام پیام مستضعفین در ماه سرطان 1358 منتشر شد.
مؤسسان و اعضای شورای مرکزی سازمان نصر عبارت بودند از استاد شهید عبدالعلی مزاری، استاد شهید سید حسین حسینی، استاد مرحوم قربانعلی عرفانی، مرحوم استاد یوسف واعظى شهرستانى، مرحوم استاد سید عباس حکیمی، آیت الله صادقی پروانی، استاد محمدکریم خلیلی، استاد عزیزالله شفق، استاد خادم حسین ناطقی شفایی و استاد محمد ناطقی پنجاب.
در این میان نکتۀ قابل یادآوری این است که در دورۀ سازمان نصر، استاد عرفانی از نگاه فکری و سیاسی و حتی روابط شخصی، نزدیکترین شخص به استاد مزاری بود و یک نوع اعتماد و احترام خاص و پیوند ناگسستنی بین آن دو وجود داشت.
از آنجا که با فعالیت های استاد عرفانی در سال های اخیر همگی آشنایی دارند، در مورد سوابق مبارزاتی ایشان به همین اختصار اکتفا می کنیم و به خاطر تنگی وقت، چند مورد دیگر از زوایای شخصیت ایشان را هم بسیار کوتاه اشاره می کنم.
رویکرد فرهنگی
همانطور که اشاره شد استاد عرفانی فعالیت سیاسی خود را با حرکت آگاهی بخش فکری و فرهنگی آغاز کرد و این رویکرد را تا آخرین روزهای زندگی پربار خود حفظ کرد. قلم رسا و بیان شیوای ایشان کم نظیر بود. همیشه و در همۀ جلسات و حتی در سفرها قلم و کتابچه ای با خود داشت و یادداشت می گرفت و همۀ صحنه ها را با تمام جزئیات و با ادبیات بسیار شیرین و جذاب توضیح می داد. مجموعه یادداشت های سفر ایشان و همچنین دو مجموعۀ دیگر از نوشته های ایشان را از سال 1363 که مسئولیت پیام مستضعفین را به عهده داشتم، قسمت‎وار، در این مجله، چاپ می کردم. همچنین کتاب از کنگره تا کنگره ایشان در سال 1372 با تنظیم و تصحیح و مقدمه این جانب به چاپ رسید. همۀ این آثار و سایر کتاب ها و مقالات ایشان در کنار تأسیس مؤسساتی مانند مؤسسۀ باقرالعلوم در کابل و مؤسسۀ الزهرا در یکه ولنگ، همگی نشانه توانایی فکری و قلمی و خدمات ارزشمند فرهنگی ایشان است.
اخلاق انسانی و اسلامی
همۀ کسانی که استاد عرفانی را می شناختند، به خوبی می دانند که یکی از ویژگی های منحصر به فرد ایشان، اخلاق خاص انسانی و اسلامی و پایبندی ایشان به ارزش های دینی و فضایل اخلاقی بود که هر شخصی را ناخواسته به خود جذب می کرد. فروتنی، تواضع، بردباری و شکیبایی ایشان در مقابل هر نوع حادثه و تلخ ترین برخوردها و رویدادها مثال زدنی بود.
همگرایی و وحدت طلبی
استاد عرفانی در طول دورۀ جهاد با همۀ کشمکش ها و منازعاتی که بین احزاب جهادی وجود داشت، هیچگاه از تفرقه و اختلاف رضایت نداشته و از وجود درگیری ها بین نیروهای جهادی به ویژه گروه های همسو رنج می برد. به همین جهت در سال 1365 همراه با استاد مزاری و استاد محمد ناطقی با سفر از ایران به داخل کشور و دیدن از جبهات و بررسی وضعیت مجاهدین، اوضاع را به نفع مردم و احزاب ندیده و همراه با آیت الله پروانی و استاد شفق و دیگران، تلاش هایی را برای صلح و نهایتاً همسویی و اتحاد نیروهای جهادی آغاز کرد.
این تلاش ها در سال 1367 شدت یافت. نخستین جرقۀ جریان وحدت طلبی، چنانکه در فصل اول کتاب از کنگره تا کنگرۀ استاد عرفانی با اسناد و مدارک بیان شده، از یک جلسۀ دوستانه بین استاد عرفانی، استاد محمد اکبری و آقای حسین صابری و سید عبدالحمید سجادی در ولسوالی لعل و سرجنگل آغاز شد. به تعقیب آن نخستین کنگرۀ سرتاسری مجاهدین مناطق مرکزی به تاریخ بیست ویکم سرطان شصت وهفت در پنجاب بامیان و سپس گردهمایی مسئولین سازمان نصر و پاسداران جهاد به تاریخ شانزدهم سنبله 1367 در لعل برگزار گردید و منشور اتحاد دو جریان به امضا رسید. گردهمایی های دیگری به تاریخ بیست ودوم سنبله 1367 در بهسود و به تاریخ دهم قوس 1367 در جاغوری برگزار شد. سرانجام بعد از دو سال تلاش پیگیر، در بیست وپنجم سرطان 1368 در جلساتی که در مرکز بامیان برگزار گردید، قطعنامه ای به نام میثاق وحدت به امضا رسیده و حزب وحدت اسلامی افغانستان رسماً تأسیس شد.
بدین ترتیب استاد عرفانی یکی از معماران و مؤسسان اصلی حزب وحدت شمرده شده و در سال های بعد از پیروزی مجاهدین، از رهبران و فعالین حزب وحدت در کابل بوده و در دورۀ استقرار حزب در بامیان به رهبری استاد محمدکریم خلیلی، هم ایشان به عنوان معاون اول حزب، فعالیت کرده و در سال های اخیر هم رهبری شاخه ای از حزب، به نام حزب وحدت اسلامی ملت افغانستان را به عهده داشت.
در مورد شخصیت و مبارزات استاد عرفانی سخنان زیاد و ناگفته ای وجود دارد که در این فرصت به دلیل تنگی وقت از ذکر آنها صرف نظر می کنیم. باید این تجربیات به نسل جدید کشور انتقال یابد که در گذشته های این کشور و این مردم، چه تحولات و رویدادهایی اتفاق افتاده و سیر حوادث چگونه طی شده و چه کسانی حامل رنج ها و فداکاری ها بوده و چه درس هایی را برای ما به جا گذاشته اند.

نظرتان را بنویسید:

comment